टमाटा पप्पु (आन्ध्रस्य टमाटा-दालम्)

विधिः

1. आढकीदालं 2–3 वारं जलं परिवर्त्य प्रक्षाल्य जलं निःसारयतु।
2. दालं टमाटाभिः, हरितमरिचैः, पलाण्डुना, 2½ चषकैः जलैः च सह प्रेशर-कुकरे स्थापयतु।
3. दालं टमाटाभिः हरितमरिचैः हरिद्राचूर्णेन च सह 4 सीत्कारपर्यन्तं पचतु। पिधानबन्धनात् पूर्वं हरिद्राचूर्णं जले मिश्रयतु, ततः मध्यमाग्नौ पचतु।
4. दाबः स्वयं न्यूनीभवितुं ददातु, प्रायः 10 निमेषाः। यदा द्वयोः अङ्गुल्योः मध्ये कणः पूर्णतया मृद्यते, तदा दालं पक्वम्।
5. सम्यक् मर्दयतु; रक्तमरिचचूर्णं लवणं च योजयतु। काष्ठमर्दकं (पप्पु गुत्ति) दर्व्याः पृष्ठभागं वा प्रयुज्य दाले उष्णे सति एव मर्दयतु, यावत् टमाटाः दालं च एकं मसृणं मिश्रणं भवति।
6. स्वल्पेन जलेन सह 5 निमेषान् मन्दं क्वाथयतु। पातनयोग्यतायै ½ चषकं यावत् जलं, प्रयुज्यते चेत् चिञ्चाजलं च योजयतु, तले न लगेत् इति अग्निं मन्दं रक्षतु।
7. लवणम् अम्लतां च आस्वाद्य धान्यकपत्राणि मिश्रयित्वा अग्निं निर्वापयतु।
8. लघुस्थाल्यां मध्यमाग्नौ घृतं तापयित्वा सर्षपान् योजयतु; स्फुटितुं ददातु।
9. घृते सर्षपान्, जीरकं, लशुनं, कृष्णनिम्बपत्राणि च भर्जयित्वा उपरि पातयतु। सर्षपाणाम् अनन्तरं जीरकं, लशुनं, शुष्करक्तमरिचान् च योजयित्वा लशुनं सुवर्णवर्णं यावत् भर्जयतु, ततः कृष्णनिम्बपत्राणि हिङ्गु च योजयित्वा चटचटायमानं संस्कारं दालस्य उपरि पातयतु।
10. संस्कारः दालं सुगन्धयेत् इति 2 निमेषान् आच्छादयतु, ततः चालयित्वा उष्णं परिवेषयतु।

सूचनाः

• मसृणाय पप्पवे दालम् उष्णं सत् एव मर्दयतु। शीतलीभूते कणाः दृढीभवन्ति पिण्डिताः च तिष्ठन्ति।
• सन्नम-रक्तमरिचचूर्णं मध्यमतीक्ष्णम्। 1 लघुचमसेन आरभताम्; अधिकतीक्ष्णाय पप्पवे 2 लघुचमसौ यावत् वर्धयतु।
• पक्वाः अम्लाः देशीयटमाटाः (नाटु टमाटा) उत्तमं स्वादं ददति; मृदुसंकरटमाटाभिः सह चिञ्चाजलं योजयतु।
• कृष्णनिम्बपत्रयोजनात् पूर्वं संस्कारे लशुनं सुवर्णवर्णं भवितुं ददातु; पाण्डुरं लशुनम् आमम् इव लगति।

प्रकारभेदाः

• तेजा-रक्तमरिचचूर्णम्: अधिकतीक्ष्णाय पप्पवे सन्नमस्य स्थाने ½ लघुचमसं तेजा-रक्तमरिचचूर्णं प्रयुङ्क्ताम्। तेजा अतितीक्ष्णम्, अतः 1 लघुचमसात् अधिकं मा प्रयुङ्क्ताम्।
• पालकूर टमाटा पप्पु: मर्दनानन्तरं दाले 2 चषकौ कर्तितं पालक्यं योजयित्वा 5 निमेषान् मन्दं क्वाथयतु।
• पेसरपप्पु: पीतमुद्गदालेन कुरुताम् केवलं 2 सीत्कारपर्यन्तं च पचतु।