ଗାଇଡ୍ · ହଳଦୀ
ଘରେ ହଳଦୀ ଗୁଣ୍ଡ କିପରି ଯାଞ୍ଚ କରିବେ
పసుపు · हल्दी · हरिद्रा · ପସୁପୁ · ହଲଦୀ
FSSAIର ମାନକ କହେ ଯେ ହଳଦୀ ଗୁଣ୍ଡରେ ଲେଡ୍ କ୍ରୋମେଟ୍ ସମେତ କୌଣସି ମିଶାଯାଇଥିବା ରଙ୍ଗ ପଦାର୍ଥ, ଓ ବାହାରୁ ମିଶା ଷ୍ଟାର୍ଚ୍ଚ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହାର ପରୀକ୍ଷା ପୁସ୍ତିକାରେ ଇନ୍ସପେକ୍ଟରମାନେ ହଳଦୀରେ କଣ ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତି ତାହା ଲେଖାଅଛି: ମେଟାନିଲ ୟେଲୋ ପରି ମିଶାଯାଇଥିବା ରଙ୍ଗ, ସୀସା ଲବଣ, ଓ ଖଡ଼ି ଗୁଣ୍ଡ।
ଏଥିରୁ କିଛି ଆପଣ ରୋଷେଇଘରେ ଯାଞ୍ଚ କରିପାରିବେ, ଆଉ କିଛି କେବଳ ଲ୍ୟାବ ହିଁ ଧରିପାରେ। ଏହି ଗାଇଡ୍ ଦୁଇଟିକୁ ଦେଖାଏ, ସହିତ ଦୁଇଟି ଲୋକପ୍ରିୟ ପରୀକ୍ଷା ଯାହା ହଳଦୀ ପାଇଁ କାମ କରେ ନାହିଁ। ଆପଣ କିଣୁଥିବା ଯେକୌଣସି ହଳଦୀରେ ଏଗୁଡ଼ିକ କରି ଦେଖନ୍ତୁ, ଆମରଟି ମଧ୍ୟ।
ସଂକ୍ଷେପରେ
ଏକ ଗ୍ଲାସ ପାଣି ଉପରେ ଏକ ଚା ଚାମଚ ହଳଦୀ ଛିଞ୍ଚନ୍ତୁ ଓ ନ ଘାଣ୍ଟି ବସିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ହଳଦୀ ବୁଡ଼ିଯାଏ ଓ ପାଣିକୁ ଫିକା ହଳଦିଆ କରେ; ପାଣି ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଗାଢ଼ ହଳଦିଆ ହେଲେ ତାହା ମିଶାଯାଇଥିବା ରଙ୍ଗର ସଙ୍କେତ। ଏହି ଯାଞ୍ଚ ଲେଡ୍ କ୍ରୋମେଟ୍ ବା ଖଡ଼ି ଧରିପାରେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ନିଶ୍ଚିତ ଉତ୍ତର ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା ଲ୍ୟାବ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ। ଆୟୋଡିନ ପରୀକ୍ଷା ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତୁ: ହଳଦୀରେ ଆରମ୍ଭରୁ ହିଁ ଷ୍ଟାର୍ଚ୍ଚ ଥାଏ।
ఒక గ్లాసు నీటిపై చెంచా పసుపు చల్లి, కలపకుండా అలాగే ఉంచండి. పసుపు అడుగుకు చేరి, నీళ్లు లేత పసుపు రంగులో ఉంటాయి. నీళ్లు వెంటనే ముదురు పసుపు రంగులోకి మారితే, రంగు కలిపి ఉండొచ్చు. లెడ్ క్రోమేట్, సుద్ద పొడిని ఈ పరీక్ష పట్టుకోలేదు; వాటికి ల్యాబ్ పరీక్ష కావాలి. పసుపులో ముందునుంచే పిండిపదార్థం ఉంటుంది కాబట్టి అయోడిన్ పరీక్ష పసుపుకు పనికిరాదు.
एक गिलास पानी पर एक चम्मच हल्दी छिड़कें और बिना हिलाए छोड़ दें। हल्दी नीचे बैठ जाती है और पानी हल्का पीला रहता है। अगर पानी तुरंत गहरा पीला हो जाए, तो रंग मिलाया गया हो सकता है। लेड क्रोमेट और चॉक पाउडर इस जाँच में नहीं पकड़े जाते, उनके लिए लैब टेस्ट ज़रूरी है। हल्दी में पहले से स्टार्च होता है, इसलिए आयोडीन टेस्ट हल्दी पर काम नहीं करता।
FSSAI ହଳଦୀରେ କଣ ଯାଞ୍ଚ କରେ
- ମିଶାଯାଇଥିବା ରଙ୍ଗ
- ଯେପରି ମେଟାନିଲ ୟେଲୋ, ଯାହା ଫିକା ହଳଦୀକୁ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଇପାରେ। FSSAI ହଳଦୀରେ ମିଶାଯାଇଥିବା ରଙ୍ଗ ଅନୁମତି ଦିଏ ନାହିଁ।
- ଲେଡ୍ କ୍ରୋମେଟ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ସୀସା ଲବଣ
- ଲେଡ୍ କ୍ରୋମେଟ୍ ହେଉଛି ପେଣ୍ଟରେ ବ୍ୟବହୃତ ଏକ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗଦ୍ରବ୍ୟ। 2019 ଓ 2024ରେ ପ୍ରକାଶିତ ଷ୍ଟାନଫୋର୍ଡ ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆର କିଛି ଅଞ୍ଚଳର ହଳଦୀରେ ଏହା ମିଳିଥିଲା। FSSAI ହଳଦୀରେ ଏହାକୁ ଆଦୌ ଅନୁମତି ଦିଏ ନାହିଁ।
- ଖଡ଼ି ଗୁଣ୍ଡ
- ଏକ ଶସ୍ତା ଧଳା ଗୁଣ୍ଡ ଯାହା ଓଜନ ବଢ଼ାଏ।
- ବାହାରୁ ମିଶା ଷ୍ଟାର୍ଚ୍ଚ
- ଅନ୍ୟ ଫସଲର ଅଟା ବା ଷ୍ଟାର୍ଚ୍ଚ। FSSAIର ମାନକ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ମନା କରେ।
ଯାଞ୍ଚ 1: ପାଣି ଗ୍ଲାସ
- ଏକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଗ୍ଲାସରେ ସାଧାରଣ ତାପମାତ୍ରାର ପାଣି ଭରନ୍ତୁ।
- ଉପରେ ଏକ ସମତଳ ଚା ଚାମଚ ହଳଦୀ ଗୁଣ୍ଡ ଛିଞ୍ଚନ୍ତୁ। ଘାଣ୍ଟନ୍ତୁ ନାହିଁ।
- ଗୁଣ୍ଡ ବୁଡ଼ୁଥିବା ବେଳେ ପ୍ରଥମ ମିନିଟଟି ଦେଖନ୍ତୁ। ତାହାରୁ ତଳକୁ ବହୁଥିବା ରଙ୍ଗୀନ ଧାର ଖୋଜନ୍ତୁ।
- 15 ରୁ 20 ମିନିଟ ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତୁ। ତାପରେ ଗ୍ଲାସକୁ ଏକ ଧଳା କାନ୍ଥ ବା କାଗଜ ସାମ୍ନାରେ ଧରି, ବସିଯାଇଥିବା ଗୁଣ୍ଡ ଉପରର ପାଣିକୁ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଫିକା ହଳଦିଆ ପାଣି, ଗୁଣ୍ଡ ତଳେ
ମିଶାଯାଇଥିବା ରଙ୍ଗର କୌଣସି ଚିହ୍ନ ନାହିଁ।
ଗାଢ଼ ହଳଦିଆ ଧାର, କିମ୍ବା କିଛି ମିନିଟ ଭିତରେ ଗାଢ଼ ହଳଦିଆ ପାଣି
ମିଶାଯାଇଥିବା ରଙ୍ଗ ଥାଇପାରେ। ସେହି ବ୍ୟାଚ ବ୍ୟବହାର ବନ୍ଦ କରନ୍ତୁ ଓ ପରୀକ୍ଷା କରାନ୍ତୁ।
ଏହା କାହିଁକି କାମ କରେ। ହଳଦୀର ନିଜ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗ, କରକ୍ୟୁମିନ, ପାଣିରେ ପ୍ରାୟ ମିଳେଇ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଗୁଣ୍ଡ ବୁଡ଼ିଯାଏ ଓ ପାଣିକୁ କେବଳ ହାଲୁକା ରଙ୍ଗ ଦିଏ। ମେଟାନିଲ ୟେଲୋ ପରି ରଙ୍ଗ ସହଜରେ ମିଳେଇଯାଏ ଓ ପାଣିକୁ ଶୀଘ୍ର ରଙ୍ଗୀନ କରେ।
ଏହା କଣ ଧରିପାରେ ନାହିଁ। ଲେଡ୍ କ୍ରୋମେଟ୍ ଓ ଖଡ଼ି ମଧ୍ୟ ପାଣିରେ ମିଳେଇ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ମିଶା ହଳଦୀ ଏହି ଯାଞ୍ଚରେ ପାସ୍ କରିପାରେ। କେବଳ ଲ୍ୟାବ ପରୀକ୍ଷା ହିଁ ସେଗୁଡ଼ିକ ନାହିଁ ବୋଲି କହିପାରେ।
ବହୁତ ସରୁ ଗୁଣ୍ଡ କିଛି ସମୟ ପାଣିକୁ ଘୋଳିଆ ରଖିପାରେ। ଘୋଳିଆ ହେବା ଠିକ ଅଛି; ସ୍ୱଚ୍ଛ, ଗାଢ଼ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗ ହିଁ ଦେଖିବାର କଥା।
ଯାଞ୍ଚ 2: ଯଦି ଆପଣ ଗୋଟା ହଳଦୀ କିଣନ୍ତି
ଗୋଟିଏ ଶୁଖିଲା ହଳଦୀ ଗଣ୍ଠିକୁ ଅଧା କରି ଭାଙ୍ଗନ୍ତୁ। ହଳଦୀ ଭିତର ଯାଏ ହଳଦିଆ-କମଳା, ତେଣୁ ଭିତର ପ୍ରାୟ ବାହାର ପରି ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ। ଫିକା ବା ମଳିନ ଭିତର ଉପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହଳଦିଆ ଚୋପା ଥିଲେ, ତାହାର ଅର୍ଥ ହୋଇପାରେ ଉପରେ ରଙ୍ଗ ଲଗାଯାଇଛି। ବିକ୍ରେତାଙ୍କୁ ଏହା ବିଷୟରେ ପଚାରନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ପରୀକ୍ଷା କରାନ୍ତୁ।
ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ ଦୁଇଟି ପରୀକ୍ଷା
ଆୟୋଡିନ ପରୀକ୍ଷା
ଆୟୋଡିନ ଷ୍ଟାର୍ଚ୍ଚ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ନୀଳ-କଳା ହୋଇଯାଏ, ଆଉ ହଳଦୀରେ ଅଟା ଧରିବା ପାଇଁ ଏହାକୁ ପ୍ରାୟତଃ ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଏ। କିନ୍ତୁ ହଳଦୀରେ ନିଜେ ଷ୍ଟାର୍ଚ୍ଚ ଥାଏ, ତେଣୁ ଯେକୌଣସି ଅବସ୍ଥାରେ ଏହା ନୀଳ-କଳା ହୋଇଯାଏ। ସେଥିପାଇଁ FSSAIର ନିଜ ପୁସ୍ତିକା ଆୟୋଡିନ ପରୀକ୍ଷାକୁ ହଳଦୀ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ଗୁଣ୍ଡ ମସଲା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରେ।
ଘରେ ଏସିଡ୍ ପରୀକ୍ଷା
ହଳଦୀରେ ସୀସା, ମେଟାନିଲ ୟେଲୋ ଓ ଖଡ଼ି ପାଇଁ FSSAIର ପରୀକ୍ଷାରେ ଘଞ୍ଚ ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ ବା ସଲଫ୍ୟୁରିକ ଏସିଡ୍ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ। ଏହି ଏସିଡ୍ ଚର୍ମ ଓ ଆଖିକୁ ପୋଡ଼ିଦିଏ। ଏଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଥାନ ଲ୍ୟାବରେ, ରୋଷେଇଘରେ ନୁହେଁ।
ନିଶ୍ଚିତ ଉତ୍ତର ପାଇଁ: ଖାଦ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା ଲ୍ୟାବ
NABL ମାନ୍ୟତାପ୍ରାପ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା ଲ୍ୟାବ ହଳଦୀରେ ସୀସା ଓ ମିଶାଯାଇଥିବା ରଙ୍ଗ ପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା କରିପାରେ। ଲ୍ୟାବକୁ ପଚାରନ୍ତୁ କେତେ ନମୁନା ଦରକାର, ଗୁଣ୍ଡକୁ ତାର ସିଲ୍ ହୋଇଥିବା ପ୍ୟାକେଟରେ ବା ଏକ ସଫା ସିଲ୍ ବ୍ୟାଗରେ ରଖନ୍ତୁ, ଆଉ ପ୍ୟାକେଟରେ ଛପା ବ୍ୟାଚ ନମ୍ବର ଲେଖି ରଖନ୍ତୁ। FSSAI ନିଜ ୱେବସାଇଟରେ ବିଜ୍ଞାପିତ ଖାଦ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା ଲ୍ୟାବଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକା ପ୍ରକାଶ କରେ।
କିଣିବା ଆଗରୁ ପ୍ୟାକେଟ ପଢ଼ନ୍ତୁ
- ଏକ FSSAI ଲାଇସେନ୍ସ ବା ପଞ୍ଜୀକରଣ ନମ୍ବର। ଆପଣ ଏହାକୁ FSSAIର FoSCoS ୱେବସାଇଟରେ ଖୋଜି ଦେଖିପାରିବେ।
- ଯିଏ ଏହାକୁ ତିଆରି ବା ପ୍ୟାକ୍ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ନାମ ଓ ଠିକଣା।
- ନିଟ୍ ପରିମାଣ, MRP, ବ୍ୟାଚ ବା ଲଟ୍ ନମ୍ବର, ଆଉ ବେଷ୍ଟ-ବିଫୋର ତାରିଖ।
- ଏହା କେଉଁଠି ଚାଷ ହୋଇଛି। ଅଲଗା ଅଲଗା ଅଞ୍ଚଳର ହଳଦୀର ରଙ୍ଗ ଅଲଗା, ତେଣୁ ଅଞ୍ଚଳର ନାମ ଥିଲେ ସମାନ ସହିତ ସମାନର ତୁଳନା କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ ହୁଏ।
ଭଲ ଭାବେ ରଖନ୍ତୁ
- ପ୍ୟାକେଟର ଜିପ୍ ବନ୍ଦ ରଖନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଗୁଣ୍ଡକୁ ଏକ ଶୁଖିଲା, ବାୟୁରୋଧୀ ଡବାକୁ ବଦଳାନ୍ତୁ।
- ଶୁଖିଲା ଚାମଚ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ। ଓଦା ଚାମଚ ଯୋଗୁଁ ହିଁ ହଳଦୀ ଗୁଣ୍ଡା ଗୁଣ୍ଡା ହୁଏ।
- ସିଧା ଖରାରୁ ଦୂରରେ ରଖନ୍ତୁ, ତାହା ରଙ୍ଗକୁ ଫିକା କରେ।
- ପ୍ୟାକେଟରେ ଥିବା ବେଷ୍ଟ-ବିଫୋର ତାରିଖ ଭିତରେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ।
ପ୍ରଶ୍ନ
ବହୁତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହଳଦିଆ ହଳଦୀ କଣ ଖରାପ ସଙ୍କେତ?
କେବଳ ସେତିକିରେ ନୁହେଁ। ରଙ୍ଗ କିସମ, କେଉଁଠି ଚାଷ ହୋଇଛି, ଆଉ କିପରି ଶୁଖାଯାଇ ପେଷାଯାଇଛି ତା ଉପରେ ବଦଳେ, ତେଣୁ ହଳଦୀ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ଫରକ ଥାଏ। ଦେଖିବାର କଥା ହେଉଛି ରଙ୍ଗ ଗୁଣ୍ଡରୁ ବହୁତ ସହଜରେ ବାହାରିଯାଉଛି କି ନାହିଁ, ପାଣି ଯାଞ୍ଚରେ ଯେପରି।
ପାଣି ଯାଞ୍ଚ କଣ ଦେଖାଇପାରେ ଯେ ହଳଦୀରେ ସୀସା ନାହିଁ?
ନା। ଲେଡ୍ କ୍ରୋମେଟ୍ ପାଣିରେ ମିଳେଇ ନାହିଁ, ତେଣୁ ପାଣି ଯାଞ୍ଚ ତାହାକୁ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ। କେବଳ ଲ୍ୟାବ ପରୀକ୍ଷା ପାରେ।
ହଳଦୀ କାହିଁକି ଗୁଣ୍ଡା ଗୁଣ୍ଡା ହୋଇଯାଏ?
ଆର୍ଦ୍ରତା। ଓଦା ଚାମଚ ବା ଖୋଲା ପ୍ୟାକେଟ ଯୋଗୁଁ ଗୁଣ୍ଡ ପାଣି ଟାଣେ। ଶୁଖିଲା ଚାମଚରେ ଗୁଣ୍ଡା ଭାଙ୍ଗନ୍ତୁ ଓ ପ୍ୟାକେଟ ବନ୍ଦ ରଖନ୍ତୁ।
ଯାଞ୍ଚରେ କିଛି ଠିକ ନ ଲାଗିଲେ କଣ କରିବି?
ସେହି ବ୍ୟାଚ ବ୍ୟବହାର ବନ୍ଦ କରନ୍ତୁ, ପ୍ୟାକେଟଟି ରଖନ୍ତୁ, ଆଉ ବ୍ୟାଚ ନମ୍ବର ସହିତ ବିକ୍ରେତାଙ୍କ ସହ ଯୋଗାଯୋଗ କରନ୍ତୁ। ଆପଣ FSSAIର Food Safety Connect ଆପ୍ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଜଣାଇପାରିବେ। ଯଦି ଏହା ଆମର, ପ୍ୟାକେଟ ଓ ଗ୍ଲାସର ଫଟୋ ଆମକୁ WhatsApp କରନ୍ତୁ।
Sources
- Forsyth et al., lead chromate pigments added to turmeric in Bangladesh, Environmental Research (2019)
- FSSAI: Manual of Methods for testing common adulterants (2019), section IV, Spices and condiments
- FSSAI: DART, Detect Adulteration with Rapid Test (household tests)
- Forsyth et al., Evidence of turmeric adulteration with lead chromate across South Asia, Science of the Total Environment (2024)