मार्गदर्शक · हळद
घरी हळद पावडर कशी तपासावी
పసుపు · हल्दी · हरिद्रा · पसुपु · हळद
FSSAI च्या मानकानुसार हळद पावडरमध्ये वरून मिसळलेला कोणताही रंग नसावा, लेड क्रोमेटही नाही, आणि बाहेरचा स्टार्चही नाही. त्याच्या तपासणी मॅन्युअलमध्ये निरीक्षक हळदीत काय तपासतात ते दिले आहे: मेटानिल यलोसारखे मिसळलेले रंग, लेडचे क्षार, आणि खडूची पावडर.
यापैकी काही तुम्ही स्वयंपाकघरात तपासू शकता, आणि काही फक्त लॅबच शोधू शकते. हे मार्गदर्शक दोन्ही सांगते, सोबत दोन लोकप्रिय चाचण्याही, ज्या हळदीसाठी काम करत नाहीत. तुम्ही घेता त्या कोणत्याही हळदीवर त्या करून पाहा, आमच्या हळदीवरही.
थोडक्यात
एका ग्लास पाण्यावर एक छोटा चमचा हळद भुरभुरा आणि न ढवळता खाली बसू द्या. हळद बुडते आणि पाणी फिकट पिवळे राहते; पाणी लगेच गडद पिवळे झाले तर ते वरून मिसळलेल्या रंगाकडे बोट दाखवते. या तपासणीत लेड क्रोमेट किंवा खडू सापडत नाही, म्हणून खात्रीच्या उत्तरासाठी फूड टेस्टिंग लॅबकडून चाचणी करून घ्या. आयोडीन चाचणी करू नका: हळदीत मुळातच स्टार्च असतो.
ఒక గ్లాసు నీటిపై చెంచా పసుపు చల్లి, కలపకుండా అలాగే ఉంచండి. పసుపు అడుగుకు చేరి, నీళ్లు లేత పసుపు రంగులో ఉంటాయి. నీళ్లు వెంటనే ముదురు పసుపు రంగులోకి మారితే, రంగు కలిపి ఉండొచ్చు. లెడ్ క్రోమేట్, సుద్ద పొడిని ఈ పరీక్ష పట్టుకోలేదు; వాటికి ల్యాబ్ పరీక్ష కావాలి. పసుపులో ముందునుంచే పిండిపదార్థం ఉంటుంది కాబట్టి అయోడిన్ పరీక్ష పసుపుకు పనికిరాదు.
एक गिलास पानी पर एक चम्मच हल्दी छिड़कें और बिना हिलाए छोड़ दें। हल्दी नीचे बैठ जाती है और पानी हल्का पीला रहता है। अगर पानी तुरंत गहरा पीला हो जाए, तो रंग मिलाया गया हो सकता है। लेड क्रोमेट और चॉक पाउडर इस जाँच में नहीं पकड़े जाते, उनके लिए लैब टेस्ट ज़रूरी है। हल्दी में पहले से स्टार्च होता है, इसलिए आयोडीन टेस्ट हल्दी पर काम नहीं करता।
FSSAI हळदीत काय तपासते
- मिसळलेले रंग
- उदा. मेटानिल यलो, ज्यामुळे फिकट हळद जास्त चमकदार दिसू शकते. FSSAI हळदीत वरून रंग मिसळायला परवानगी देत नाही.
- लेड क्रोमेट आणि लेडचे इतर क्षार
- लेड क्रोमेट हे पेंटमध्ये वापरले जाणारे पिवळे रंगद्रव्य आहे. 2019 आणि 2024 मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या, स्टॅनफर्डच्या नेतृत्वाखालील अभ्यासांत ते दक्षिण आशियाच्या काही भागांतील हळदीत आढळले. FSSAI हळदीत त्याला अजिबात परवानगी देत नाही.
- खडूची पावडर
- वजन वाढवणारी एक स्वस्त पांढरी पावडर.
- बाहेरचा स्टार्च
- इतर पिकांचे पीठ किंवा स्टार्च. FSSAI च्या मानकात यालाही मनाई आहे.
तपासणी 1: पाण्याचा ग्लास
- एक पारदर्शक ग्लास खोलीच्या तापमानाच्या पाण्याने भरा.
- वरून एक सपाट छोटा चमचा हळद पावडर भुरभुरा. ढवळू नका.
- पावडर बुडत असताना पहिला एक मिनिट लक्ष देऊन पाहा. तिच्यातून खाली उतरणाऱ्या रंगीत रेषा दिसतात का ते पाहा.
- 15 ते 20 मिनिटे तसेच ठेवा. मग ग्लास पांढऱ्या भिंतीसमोर किंवा कागदासमोर धरा आणि खाली बसलेल्या पावडरच्या वरचे पाणी पाहा.
फिकट पिवळे पाणी, पावडर तळाशी
मिसळलेल्या रंगाची कोणतीही खूण नाही.
गडद पिवळ्या रेषा, किंवा काही मिनिटांत गडद पिवळे पाणी
रंग मिसळलेला असू शकतो. ती बॅच वापरणे थांबवा आणि तिची चाचणी करून घ्या.
हे का काम करते. हळदीचा स्वतःचा पिवळा रंग, करक्युमिन, पाण्यात फारसा विरघळत नाही, म्हणून पावडर बुडते आणि पाण्याला फक्त हलकी छटा देते. मेटानिल यलोसारखे रंग सहज विरघळतात आणि पाणी पटकन रंगवतात.
यात काय सुटते. लेड क्रोमेट आणि खडूही पाण्यात विरघळत नाहीत, म्हणून ते मिसळलेली हळद या तपासणीत पास होऊ शकते. ते नाहीत हे फक्त लॅब चाचणीच सांगू शकते.
खूप बारीक पावडरमुळे पाणी काही वेळ गढूळ राहू शकते. गढूळ असणे ठीक आहे; पाहायचा आहे तो नितळ, गडद पिवळा रंग.
तपासणी 2: तुम्ही अख्खी हळद घेत असाल तर
वाळलेल्या हळदीचे एक हळकुंड मधोमध मोडा. हळद आतपर्यंत पिवळसर-नारिंगी असते, म्हणून आतला भाग साधारण बाहेरच्या भागासारखाच दिसायला हवा. आतला भाग फिकट किंवा निस्तेज आणि वरचे साल चमकदार पिवळे असेल, तर पृष्ठभागावर रंग लावलेला असू शकतो. याबद्दल विक्रेत्याला विचारा, किंवा चाचणी करून घ्या.
टाळाव्या अशा दोन चाचण्या
आयोडीन चाचणी
आयोडीन स्टार्चच्या संपर्कात आल्यावर निळसर-काळे होते, आणि हळदीतील पीठ ओळखण्यासाठी ही चाचणी अनेकदा सुचवली जाते. पण हळदीत स्वतःच स्टार्च असतो, म्हणून ती दोन्ही बाबतीत निळसर-काळी होते. म्हणूनच FSSAI चे स्वतःचे मॅन्युअल आयोडीन चाचणी हळदीव्यतिरिक्त इतर मसाल्यांच्या पावडरसाठी वापरते.
घरी आम्लाच्या चाचण्या
हळदीतील लेड, मेटानिल यलो आणि खडूसाठी FSSAI च्या चाचण्यांमध्ये तीव्र हायड्रोक्लोरिक किंवा सल्फ्युरिक आम्ल वापरले जाते. ही आम्ले त्वचा आणि डोळे भाजतात. त्यांची जागा लॅबमध्ये आहे, स्वयंपाकघरात नाही.
खात्रीच्या उत्तरासाठी: फूड टेस्टिंग लॅब
NABL मान्यताप्राप्त फूड टेस्टिंग लॅब हळदीतील लेड आणि मिसळलेल्या रंगांची चाचणी करू शकते. लॅबला किती नमुना लागतो ते विचारा, पावडर तिच्या सीलबंद पॅकमध्ये किंवा एका स्वच्छ सीलबंद पिशवीत ठेवा, आणि पॅकवर छापलेला बॅच नंबर लिहून ठेवा. FSSAI आपल्या वेबसाइटवर अधिसूचित फूड टेस्टिंग लॅबची यादी प्रसिद्ध करते.
घेण्याआधी पॅक वाचा
- FSSAI परवाना किंवा नोंदणी क्रमांक. तो तुम्ही FSSAI च्या FoSCoS वेबसाइटवर शोधू शकता.
- ज्याने ते बनवले किंवा पॅक केले त्याचे नाव आणि पत्ता.
- निव्वळ प्रमाण, MRP, बॅच किंवा लॉट नंबर, आणि बेस्ट-बिफोर तारीख.
- ती कुठे पिकली. वेगवेगळ्या प्रदेशांतील हळदीचा रंग वेगळा असतो, म्हणून प्रदेशाचे नाव असल्यास एकसारख्या हळदीची एकमेकांशी तुलना करता येते.
नीट कशी साठवावी
- पॅकची झिप बंद ठेवा, किंवा पावडर कोरड्या, हवाबंद डब्यात काढून ठेवा.
- कोरडा चमचा वापरा. ओल्या चमच्यामुळेच हळदीत गुठळ्या होतात.
- थेट उन्हापासून दूर ठेवा, उन्हामुळे रंग फिका पडतो.
- पॅकवर दिलेल्या बेस्ट-बिफोर तारखेच्या आत वापरा.
प्रश्न
खूप चमकदार पिवळी हळद हे वाईट लक्षण आहे का?
फक्त तेवढ्यावरून नाही. रंग जात, पिकवण्याची जागा आणि वाळवण्याची व दळण्याची पद्धत यानुसार बदलतो, म्हणून हळदी-हळदीत बराच फरक असतो. पाहायचं ते हे की रंग पावडरमधून फार सहज सुटतो का, जसा पाण्याच्या तपासणीत दिसतो.
हळदीत लेड नाही हे पाण्याच्या तपासणीतून कळू शकते का?
नाही. लेड क्रोमेट पाण्यात विरघळत नाही, म्हणून पाण्याच्या तपासणीत ते दिसत नाही. ते फक्त लॅब चाचणीतच कळते.
हळदीत गुठळ्या का होतात?
ओलाव्यामुळे. ओल्या चमच्यामुळे किंवा उघड्या पॅकमुळे पावडर पाणी शोषते. गुठळ्या कोरड्या चमच्याने फोडा आणि पॅक बंद ठेवा.
एखादी तपासणी चुकीची वाटली तर काय करावे?
ती बॅच वापरणे थांबवा, पॅक जपून ठेवा, आणि बॅच नंबरसह विक्रेत्याशी संपर्क साधा. FSSAI च्या Food Safety Connect ॲपवर तुम्ही तक्रारही करू शकता. ती आमची असेल, तर पॅक आणि ग्लासचा फोटो आम्हाला WhatsApp करा.
Sources
- Forsyth et al., lead chromate pigments added to turmeric in Bangladesh, Environmental Research (2019)
- FSSAI: Manual of Methods for testing common adulterants (2019), section IV, Spices and condiments
- FSSAI: DART, Detect Adulteration with Rapid Test (household tests)
- Forsyth et al., Evidence of turmeric adulteration with lead chromate across South Asia, Science of the Total Environment (2024)